Via de website ga ik ( IB-er Els Pawlot ) u regelmatig informeren over ontwikkelingsstoornissen die bij kinderen kunnen voorkomen en dus ook binnen het onderwijs spelen. Voor het onderwijzend personeel zijn veel termen gesneden koek. Maar ik realiseer mij terdege dat dit voor veel ouders niet het geval is.

Op televisie zien we tegenwoordig veel programma’s over, opvoeden en stoornissen die bij kinderen kunnen voorkomen. Termen als ,o.a. ADHD, ADD, NLD, en autisme worden daar besproken. Ook binnen het onderwijs hebben we te maken met ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. Nu kun je zeggen: “ Bestonden er 20 jaar geleden dan ook al kinderen met leer- of gedragsproblemen op scholen?” Natuurlijk, alleen was daar toen veel minder aandacht voor en werd dit al snel afgedaan met, “dat kind is lastig of nog erger dom”. Tegenwoordig is dat gelukkig veel beter en komt er steeds meer begrip voor deze aandoeningen bij kinderen. Met behulp van de GZ (Gezondheidszorg-) psycholoog van het Onderwijs Advies Centrum kan bij een vermoeden van een stoornis een diagnose gesteld worden zodat er snel en adequaat een hulpplan opgesteld kan worden.

Het is onmogelijk om uitvoerig over deze stoornissen te schrijven, daar zijn vele boeken over geschreven. Wel kan ik u een korte uitleg geven over deze stoornissen. Mocht u zelf meer willen weten, dan heeft uitgeverij Pica boeken over deze onderwerpen die in, “gewone duidelijke taal”, speciaal voor ouders geschreven zijn. In deze boeken wordt heel mooi uitgelegd dat het levensgeluk van een kind met een stoornis voor een groot gedeelte bepaald wordt in hoeverre zijn omgeving (ouders, school en familie) zich verdiept heeft in de stoornis en daar dus begrip voor kan tonen.

ADD

De vorige keer hebben we het over ADHD gehad. Deze keer staan we stil bij ADD. ADD is een aandachtstekortstoornis. Het is een vorm van ADHD waarbij geen hyperactiviteitsproblemen zijn. Maar deze kinderen kunnen ook moeilijk hun aandacht vasthouden.

Inleiding.

De afkorting ‘Attention Deficit Disorder’, wordt ook wel vertaald als, “Alle Dagen Dromerig”. Het wordt niet snel herkend, omdat ze geen storend gedrag vertonen. Het komt vaker bij meisjes voor. Zij zijn ongelukkig en zitten niet lekker in hun vel. Doordat ze de aandacht niet vast kunnen houden, zijn er leerproblemen, worden ze onzeker en faalangstig. Deze kinderen komen moeilijk met het werk op gang en zijn ze begonnen dan is stoppen weer moeilijk. Organiseren vinden ze moeilijk en het werk is vaak niet af. Ze vergeten snel waar ze mee bezig waren of wat ze wilden gaan doen. Spullen raken kwijt. Door prikkels van buitenaf worden ze steeds maar weer afgeleid. Regels snappen ze wel, maar ze kunnen ze zelf vaak niet toepassen. Ze maken fouten vaak weer opnieuw. Ze willen wel, maar ze kunnen zichzelf niet aansturen om iets te doen. Ze dromen vaak weg en reageren traag.

Oorzaak.

Het is een stoornis in de hersenen, waardoor de hersenprikkels niet goed kunnen reageren. Men denkt dat het remsysteem te sterk is, zodat er juist te weinig gereageerd wordt op prikkels. In wetenschappelijke kringen wordt nog veel gesproken over het verschil, ADHD en ADD. De meningen blijven verdeeld: sommigen beweren dat het twee dezelfde stoornissen zijn, anderen zien het als iets dat los staat van ADHD.

Lara.

Lara kan zich goed redden bij de dagelijkse routines. Ze weet wat ze moet doen als de wekker gaat: opstaan, wassen, tandenpoetsen en de kleding aantrekken die klaarligt. Als haar moeder op een dag vergeten is haar onderbroek klaar te leggen, blijkt ze de hele dag zonder onderbroek te hebben gelopen. Als haar moeder hier ’s middags achterkomt is haar reactie:’Ja, mijn onderbroek lag er niet bij”.

ADHD. Attention Deficit Hyperactivity Disorder.

Een hele mond vol, makkelijker om te onthouden is Alle Dagen Heel Druk. Natuurlijk houdt het lang niet altijd in dat een druk kind ADHD heeft. Er zijn drie kernproblemen en deze worden gevormd door:

• Aandachts- of concentratieproblemen

Hier kan sprake zijn van vergeetachtigheid, gemakkelijk afgeleid worden en moeite hebben met organiseren van taken. Voortdurend door prikkels van buitenaf worden afgeleid zonder een scheiding te kunnen maken tussen prikkels die wél of niet belangrijk zijn om op te reageren. Deze kinderen voelen zich vaak snel verveeld. Ze hebben moeite met actief luisteren. Ze raken tijdens een gesprek snel de draad kwijt. In gedachte zijn ze ergens anders mee bezig. Het eigen wereldje van gedachten en beelden maakt dat ze vaak niet doorhebben dat iemand iets tegen ze zegt.

• Impulsiviteit

Te laat nadenken over de gevolgen van hun gedrag. Ze hebben geen rem en innerlijke controle om hun gedrag te stoppen. Dit houdt in dat er iets gezegd wordt zonder erover na te denken, voor je beurt spreken en zomaar van je stoel lopen. Rustig met iets spelen lukt ook vaak niet. Dit alles maakt het moeilijk om iets te plannen en te organiseren en is het lastig om taakgericht te werken en om te gaan met anderen.

• Hyperactiviteit

Rustig zijn en stil zitten, nee dat lukt bijna niet. Constant een gevoel van onrust in je lijf. Dat mondt uit in friemelen met je handen of voorwerpen en tikken met je voeten of zomaar rondlopen. Juist het stilzitten en stil zijn kost deze kinderen enorm veel energie. En maar doorpraten alsof er geen rem opzit, gespannen zijn en moeilijk tot rust kunnen komen. Zelfs tijdens het slapen blijft de beweeglijkheid. Het zijn vaak slechte slapers.

Toch zijn deze kinderen niet altijd “druk”. Bij een activiteit die hun interesse heeft kunnen ze zich wel goed concentreren.

U kunt nu zeggen: “Oh dat zie ik ook wel eens bij mijn eigen kind”. Maar realiseer u wel dat deze kenmerken bij ADHD kinderen in ernstige mate voorkomen, zo ernstig dat het kind belemmerd wordt in de ontwikkeling.

Bij ADHD kunnen zich drie types onderscheiden.

• De aandachtsproblemen vormen de hoofdproblematiek.

• Er is voornamelijk sprake van hyperactiviteit en impulsiviteit, zonder aandachtsproblemen.

• Een combinatie van de drie kernproblemen.

Deze feiten op een rijtje geven aan dat er veel bijkomende problemen ontstaan. Het leren kost vaak veel moeite en de prestaties blijven dan ook vaak achter ten opzichte van hun mogelijkheden. De werkhouding is door deze problemen vaak slecht. Het zorgt voor onrust en onnodige fouten in hun werk. Instructie is moeilijk te volgen, wachten duurt veel te lang en ze roepen dus voor hun beurt of vragen helemaal niet om hulp. Beleving van tijd geeft ook de nodige problemen. Er is slecht inzicht hoe lang iets duurt en te laat komen komt vaak voor. Emoties worden slecht beheerst en er is vaak een laag zelfbeeld. Dit wordt verborgen onder stoer doen, de clown uithangen of agressief gedrag. Angststoornissen en depressies komen veel voor.

Oorzaken

Er is in de loop der jaren veel geschreven over de eventuele oorzaken. Momenteel zijn de wetenschappers het erover eens dat erfelijke factoren een grote rol spelen. Het is een neurobiologische stoornis. Het remsysteem in de hersenen, waardoor prikkels binnenkomen, worden niet of niet voldoende gefilterd. Er ontstaat een onvoldoende rem in het gedrag. Natuurlijk dragen ongunstige omgevingsfactoren ook niet bij aan een positieve ontwikkeling.

Wat vooral voor ogen gehouden moet worden is dat het kind ongewild lastig voor zichzelf en zijn omgeving is.

Verschillende toepassingen van medicijnen geven vaak (niet altijd) goede resultaten. Nog belangrijker zijn begrip en een goed plan van aanpak. Hier hebben ADHD kinderen veel baat bij. ( sowieso met handige tips)

• accepteren en verdiepen leiden tot beter begrijpen
• zie het verschil tussen onwil en onvermogen
• duidelijke regels vanuit een positieve benadering ( wil je dit zo doen in plaats van, zo mag het niet)
• structuur, herhalen van regels en afspraken, belonen van positieve dingen
• handel direct, later is het kind het alweer vergeten
• ga geen discussie aan
• niet teveel opdrachten tegelijk
• bereid voor op komende veranderingen
• maak tijd duidelijk met behulp van de tijdklok
• schrijven op de computer gaat ze vaak beter af
• ontspanning na inspanning
• voorkom probleemsituaties (leef je in in de gedachtewereld van het kind)
• time out (even afzonderen) bij probleemsituaties
• probeer het negatieve niet te laten overheersen.

Let wel. Haal de goede eigenschappen naar boven. ADHD kinderen zijn vaak spontaan open, creatief, energiek, enthousiast en hebben veel gevoel voor humor. Ze zijn vaak gevoelig en zorgzaam en hebben een goed inlevingsvermogen.

Citaat uit het boekje ongewild lastig: Bram van acht ervaart het hebben van ADHD als volgt: Het is alsof er beestjes in mijn billen zitten, als ik wil stilzitten gaan ze gewoon kriebelen en dan moet ik wel staan, daar kan ik niks aan doen. Ik vind het wel lastig hoor, want juf wordt dan boos en ik moet dan eventjes naar de gang, maar dat vind ik moeilijk, want dan zie ik op de gang kinderen spelen in de zandtafel en dan ga ik gewoon even kijken wat ze aan het doen zijn, maar dat mag natuurlijk niet van juf, dus wordt ze weer boos.